Content anchor

Hans Belting, "Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki"



Monumentalna, bogato ilustrowana rozprawa poświęcona malarstwu ikonowemu, wydana przez słowo/obraz terytoria, to jednocześnie podsumowanie dorobku Beltinga związanego z rewizją tradycyjnej historii sztuki.

Hans Belting znany jest jako autor tezy o końcu historii sztuki. Po raz pierwszy sformułował ją w 1983 roku (opatrując jeszcze znakiem zapytania w książce "Das Ende der Kunstgeschichte?") i powtórzył w roku 1995. Oczywiście miał na myśli nie tyle koniec samej dyscypliny, co kres pewnej metody jej uprawiania. I nieprzypadkowo pomiędzy dwiema częściami swej krytyczno-teoretycznej rozprawy opublikował sążnistą książkę o dziejach malarstwa ikonowego - "Obraz i kult" (oryginalne wydanie: "Bild und Kult", 1990).
Belting koniec historii sztuki postrzega jako koniec jej tradycyjnej formuły, w której dzieje sztuki są prezentowane jako ciąg następujących po sobie epok stylistycznych, a proces twórczy artysty i dzieło są podporządkowane charakterystycznym dla danej epoki cechom.
Widzi także, że w takim ujęciu dziejów sztuki nie mieści się twórczość współczesna, a w konsekwencji cała dyscyplina rozpada się na historię sztuki dawnej i historię sztuki nowoczesnej. Belting uważa, że trzeba na nowo znaleźć między nimi związek.
Jego zdaniem, po pierwsze należy uznać, iż twórczość artystyczna to interpretacja rzeczywistości. Nie można zatem odzierać jej z kontekstu: społecznego, politycznego etc. Po drugie więc historia sztuki musi otworzyć się na inne dziedziny nauki, wyjść ze swojego wewnętrznie skategoryzowanego formalizmu. I po trzecie wreszcie, wedle Beltinga, historia sztuki powinna badać funkcje, jakie sztuka spełniała w dziejach.
Już podtytuł książki "Obraz i kult" - "Historia obrazu przed epoką sztuki" - wskazuje, że w niej właśnie autor podjął się zadania rewizji tradycyjnej historii sztuki zgodnie z tymi wskazówkami.
Zgodnie z funkcjonalno-kontekstowym modelem historii sztuki jako historii medium (opisanym w artykule z 1994 roku) w "Obrazie i kulcie" dzieła funkcjonujące w tysiącletniej "erze obrazu" zostały zrekonstruowane w swej rzeczywistej funkcji i kontekście. Według Beltinga bowiem erę sztuki poprzedzała era obrazu, trwająca od późnego antyku po wczesny renesans. Obraz traktowano wówczas jako przedmiot kultu, związany z konkretnym miejscem, reprezentujący lokalny kult lub autorytet, mający moc aktywnego działania (płacz, uzdrawianie, a nawet przemieszczanie się).
- "Sztuka" (...) zakłada kryzys dawnego obrazu oraz nadanie mu w renesansie nowej wartości jako dziełu tejże sztuki. Związane jest to z wyobrażeniem autonomicznego twórcy i z dyskusją nad artystycznym charakterem wytworów jego fantazji. Podczas gdy obrazy dawnego typu niszczone były przez ikonoklastów, teraz powstają obrazy nowego rodzaju, przeznaczone do kolekcjonowania. Można teraz mówić o pewnej epoce sztuki, trwającej do dzisiaj. Poprzedziła ją epoka obrazu, którą autor próbuje po raz pierwszy przedstawić w jej jedności - pisze w "Przedmowie".
Belting przedstawia historię obrazu kultowego wolną od uproszczeń nowożytnej estetyki i średniowiecznej teologii. Poruszane przez niego problemy są ważne również dlatego, że w Polsce kult obrazów jest wciąż żywym doświadczeniem, a nie tylko przedmiotem naukowej rekonstrukcji.
Według Beltinga erę sztuki poprzedzała era obrazu, trwająca od późnego antyku po wczesny renesans. Obraz traktowano wówczas jako przedmiot kultu, związany z konkretnym miejscem, reprezentujący lokalny kult lub autorytet, mający moc aktywnego działania (płacz, uzdrawianie, a nawet przemieszczanie się). Belting przedstawia historię obrazu kultowego wolną od uproszczeń nowożytnej estetyki i średniowiecznej teologii. Poruszane przez niego problemy są ważne również dlatego, że w Polsce kult obrazów jest wciąż żywym doświadczeniem, a nie tylko przedmiotem naukowej rekonstrukcji.
Hans Belting (ur. 1935) - niemiecki historyk oraz teoretyk sztuki. Zakres jego zainteresowań badawczych obejmuje średniowiecze, renesans oraz sztukę współczesną. Jest także autorem ważnych rozpraw z zakresu teorii obrazu. Do jego najważniejszych dzieł należą: "Max Beckmann: die Tradition als Problem in der Kunst der Moderne" (1984), "Das Ende der Kunstgeschichte?" (1983), "Die Deutschen und ihre Kunst. Ein schwieriges Erbe" (1992), "Bild-Anthropologie. Entwürfe für eine Bildwissenschaft" (2001), "Szenarien der Moderne: Kunst und ihre offenen Grenzen" (2005), "Florenz und Bagdad. Eine westöstliche Geschichte des Blicks" (2008) oraz - przede wszystkim - "Obraz i kult" (1990), przełożony na kilka języków.
Książka "Obraz i kult" ukazała się po polsku w serii "Epoka obrazu" wydawnictwa słowo/obraz terytoria. Wydano w niej już "Przed obrazem. Pytanie o cele historii sztuki" Georgesa Didi-Hubermana i "Ustanowienie obrazu" Victora Stoichity.
Źródło: informacje prasowe, www.terytoria.com.pl, artykuł Mariusza Bryla o Hansie Beltingu opublikowany w "Artium Quaestiones" nr 11 (Poznań 2000)
• Hans Belting
"Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki"
Przełożył Tadeusz Zatorski
Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2012
720 stron, format 155x240 mm, oprawa zintegrowana
ISBN 978-83-7453-006-4, EAN 9788374530064

 
Oprac. PK

Magdalena Grabowska

Tagi: ikonysłowo obraz terytoriaepoka obrazuteoria sztukihistoria sztukihans belting

Facebook Twitter Reddit Share

Podobał Ci się nasz artykuł? English newsletter here

Zapisz się na newsletter

  • 0 subscribers
  • Zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. nr 101, poz.926)wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Instytut Adama Mickiewicza (IAM) z siedzibą w Warszawie (00-560), przy ul. Mokotowskiej 25. Podanie danych jest dobrowolne. Użytkownikom przysługuje prawo dostępu do swoich danych i ich poprawiania.

  • Email Marketingby GetResponse

Zobacz także: