Content anchor

"Byliśmy", czyli o żydowskiej nieobecności w Tarnowie


Mikołaj Gliński
Praca Marka Chlandy, "Urodziny Chaji, Mielec, wrzesień 2014", 2014
Praca Marka Chlandy, "Urodziny Chaji, Mielec, wrzesień 2014", 2014

Komiksowa opowieść Sasnala o życiu żydowskiej rodziny doprowadzona do roku 2027, klasyczne już prace dotyczące Holokaustu jak "Umarła klasa" Kantora - czyli różne sposoby na przywołanie żydowskiej nieobecności w Małopolsce na wystawie w BWA Tarnów

W okresie międzywojennym Żydzi stanowili 1/3 mieszkańcow Nowego Sącza, w Tarnowie jeszcze we wrześniu 1939 r. ludność żydowska stanowiła 45% jego mieszkańców, a 60-tysięczna grupa Żydów krakowskich była czwartą co do wielkości społecznością żydowską w Polsce.

Temat niebecności społeczności żydowskiej w miastach i miasteczkach Małopolski podejmuje wystawa pokazywana w BWA Tarnów. Niektóre realizacje - oparte na lokalnych archiwalnych fotografiach i  nagraniach - powstały specjalnie na wystawę, inne mają charakter bardziej uniwersalny.

Prawda i fikcja

Wszystkie prace na różne sposoby i przez rożne media, próbują odnaleźć miejsca, relacje i przede wszystkim ludzi, którzy byli integralną częścią tego miasta i świata sprzed wojny. Tworzą się tu historie fikcyjne, półprawdziwe, przypominane są te autentyczne.

Marek Chlanda na podstawie znalezionego zdjęcia legitymacyjnego Chaji German z 1941 r. W całej serii prac stworzył własną opowieść o tej młodej żydowskiej kobiecie.

powstała na pdstawie materiałów archiwalnych praca Kingi Bielec "Album rodzinny" (2009) przedstawia fikcyjną historię Mosesa, mieszkańca przedwojennego Mielca. Bielec wykorzystała przy tym zbiór ponad 300 portretów mieleckich Żydów z kolekcji Stanisława Wanatowicza.

Życie żydowskie w latach 1927-2028

Wilhelm Sasnal , "Synagoga Mościce", 2014, tusz i papier, fot. BWA Tarnów

Wilhelm Sasnal , "Synagoga Mościce", 2014, tusz i papier, fot. BWA Tarnów

Tarnowianin Wilhelm Sasnal, nawiązując do przedwojennej fotografii z panoramą miasta, w kilkumetrowym, futurystycznym komiksie opowiadającym o codziennym życiu fikcyjnej tarnowskiej rodziny żydowskiej w latach 1927–2028 przedstawił alternatywną wizję wspólnej historii i przyszłości.

Ireneusz Socha sięgnął do nagrań rozmów, które przeprowadził w latach 90. z Abrahamem Ladnerem, i skomponował instalację dźwiękową o tym "ostatnim tarnowskim Żydzie".

W pokoju ozdobionym XVI-wieczną polichromią przedstawiającą kobierzec z ornamentalnym deseniem pokazywana jest praca Ulrike Grossarth - płaszcz uszyty z materiału wyprodukowanego w oparciu owzory i ornamenty przedwojennych żydowskich tkanin z fabryk tekstylnych we wschodniej Polsce.

Klasyka nieobecności

Widok z wieży tarnowskiego ratusza na dzielnicę żydowską, 1913 Kolekcja Marka Tomaszewskiego, Tarnów
Widok z wieży tarnowskiego ratusza na dzielnicę żydowską, 1913 Kolekcja Marka Tomaszewskiego, Tarnów

Instalacje uzupełnione zostały uzupełnione dokumentami filmowymi i fotograficznymi, wśród których szczególne miejsce zajmuje galeria portretów kilkudziesięciu Żydów pochodzących z tych terenów.

Plakat do wystawy, projekt: Magdalena Burdzyńska
Plakat z wystawy "Byliśmy", projekt: Magdalena Burdzyńska

W części wystawy zlokalizowanej w BWA znajduje się Umarła klasa Tadeusza Kantora - obiekt ze słynnego przedstawienia pod tym samym tytułem, który ma swoje źródło właśnie w Tarnowie przełomu lat 20. i 30. Autor wraz z żydowskimi kolegami uczęszczał tu do liceum i mieszkał niedaleko Parku Strzeleckiego, w którym mieści się galeria.

Ekspozycji towarzyszy publikacja z tekstami: Adama Bartosza, Havivy Pedayi, Andy Rottenberg, Marty Kufel, Grzegorza Niziołka, Agnieszki Sabor oraz autorskimi wypowiedziami artystów.

Artyści biorący udział w wystawie: Kinga Bielec, Marek Chlanda, Ulrike Grossarth, Assaf Gruber, Stefania Gurdowa, Tadeusz Kantor, William Kentridge, Wilhelm Sasnal, Ireneusz Socha, Wiola Sowa & Dorota Krakowska, Wojciech Wilczyk

Kuratorki: Dorota Krakowska i Anna Bujnowska

Opracowanie graficzne: Magdalena Burdzyńska

Wystawa "Byliśmy" w VWA Tanrów otwarta jest od 11 czerwca do 24 sierpnia 2014

"Byliśmy" to ostatnia wystawa w ramach realizowanego przez BWA Tarnów cyklu "Czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal" - cyklu wystaw sztuki współczesnej artystów międzynarodowych odnoszących się do dziedzictwa kultury Małopolski. Poprzednie to: “Melancholia” Maurycego Gomulickiego, wystawa zbiorowa "Róża jest różą: i "Tajsa. Wczoraj i jutro brzmi tak samo", poświęcona kulturze romskiej.   

Źródło: www.bwa.tarnow.plwww.radiokrakow.pl, opr. mg, 12.06.2014

Kategoria: 
Sztuki wizualne
Facebook Twitter Reddit Share